Vítamín og steinefni

Vítamín og steinefni

Steinefni eru ólífræn frumefni og gefa ekki orku á sama hátt og orkuefnin kolvetni, fita og prótein. Um það bil 20 steinefni eru nauðsynleg fyrir mannfólkið og eru steinefni um 6% líkamþungans og verða þau að vera í fæðunni til að hún teljist fullnægjandi. Steinefnunum er skipt niður í aðalsteinefni og snefilsteinefni(þegar dagsneysla er minni en 100 mg eða þegar minna en 5 g eru  til staðar í líkamanum eru þau flokkuð sem snefilsteinefni).

Aðalsteinefni eru:

Kalk

Fosfór

Kalíum

Natríum

Brennisteinn

Klór

Magnesíum

Snefilsteinefni eru:

Járn

Sink

Kopar

Joð

Flúor

Króm

Selen

Mangan

Molýbden

Kóbalt

Nikkel

Kísill

Tin

Vanadíum

Þessi efni eru hluti af beinum og tönnum(kalk, fosfór, magnesíum og flúor). Þau eru í söltum sem stjórna sýru- og vökvajafnvægi í líkamannum(t.d. natríum, klór, kalíum, fosfór og magnesíum) og eru nauðsynlegur hluti ensíma sem taka þátt í efnaskiptunum í frumunum og orkuvinnslunni í líkamanum. Steinefnin fáum við víða,úr matvælum bæði úr jurta- og dýraríkinu. Magnið getur þó verið háð ýmsu eins og jarðvegi og áburði plantna og fóðri dýranna. Mörg steinefni tapast við suðu og aðra meðhöndlun við eldun.

Tryggja þarf að steinefnaþörfinni er fullnægt með því að borða hæfilega af fjölbreyttri fæðu og neyta fæðunnar sem mest í sinni náttúrulegri mynd. Skortur á steinefnum getur valdið sjúkdómum eins og beinþynningu, beinmeyru, beinkröm, blóðleysi, stækkun á skjaldkirtli og öðrum einkennum eins og seinkun á kynþroska, þróttleysi og  fósturskaða.

Vítamínin

Vítamín eru lífræn efni sem líkaminn getur ekki myndað sjálfur og þurfum við því að fá þau úr fæðunni í örlitlu magni til þess að efnaskiptin haldist eðlileg. 13 efni teljast til vítamína. Þeim er skipt í tvo flokka sem eru fituleysanleg og vatnsleysanleg.

Fituleysanleg vítamín:

A-vítamín

D-vítamín

E-vítamín

K-vítamín

Þau finnast aðallega í matvörum sem hafa að geyma fitu og nýtast í meltingarveginum með fitu. Þau safnast fyrir í líkamanum og ofneysla getur verið hættuleg.

Vatnsleysanleg vítamín:

B-vítamín flokkurinn (8 alls)

C-vítamín

Þau leysast upp í vatni og finnast oftast í fitusnauðum matvörum. Þau safnast ekki fyrir í líkamanum og aukabirgðir skilast út með þvagi.

Vítamín gefa ekki orku og mælast í milligrömmum eða míkrógrömmum. Sum vítamín eru hlutar af hjálparhvötum og starfa í öllum vefjum líkamans, önnur taka þátt í sérstökum efnabreytingum í ákveðnu líffæri, önnur vernda frumur eða næringarefni gegn skaðlegum efnasamböndum og verkarnir sumra vítamína er ekki enn þekktar að fullu.

Fáirðu ekki nóg af vítamínum úr fæðunni koma fyrr eða síðar skortseinkenni. Fyrst geta þau verið almenns eðlis og verði skorturinn mjög langvarandi og alvarlegur koma fram hörgulsjúkdómar sem geta leitt til varanlegs skaða og dauða. Dæmi um þessa sjúkdóma eru skyrbjúgur, beinkröm, húðsjúkdómurinn Pellagra og Beriberi sjúkdómurinn.